Уншвал зохих 88 номыг жагсаажээ

Эх сурвалж: www.news.mn

Монголын хүүхэд, залуусын оюунлаг сэтгэхүйг хөгжүүлэх 88 номын жагсаалт. Энэ нь улс орны ирээдүй болсон хүүхэд багачуудын мэдлэг, боловсролыг улам бүр дээшлүүлэх, сэтгэхүй, авъяас чадварыг нь бэхжүүлэхэд чухал хувь нэмэр болохыг албаныхан онцлоод энэхүү жагсаалтанд багтсан номуудыг номын дэлгүүр болон сургуулийн удирдлагууд хүүхэд, залууст аль болох хүртээмжтэй байлгахыг уриалж байгаа юм байна.

Бага анги /7-14 нас/

1.    Оюунтүлхүүр, Цаасан шувууны үлгэр
2.    Монгол ардын үлгэрүүд
3.    Ханс Кристиан Андерсений үлгэрүүд, Ах дүү Гриммийн үлгэрүүд
4.    Эзопын ёгт үлгэрүүд
5.    Д.Гармаа "Хөгжөөнтэй туужууд"
6.    С.Надмид "Жаран дэгдээхэй" туужууд
7.    Ж.Дашдондог "Чулуун домог", " Аав ээж би", "Хар шувууны цагаан домог"
8.    Х.Болор-Эрдэнэ "Хишигт" дурсамжит тууж
9.    Экзюпери Сент "Бяцхан хун тайж"
10. С.Лагерлеф "Галуу дагасан гайхамшигт аян", "Шидэт дэнлүү" /орч Б.Ренчин /
11. Нацүмэ Соосэки "Муур-миний өчил"
12. Сетон Томпсон "Чин зоригт адгуусан амьтдын үлгэр" /орч Б.Ренчин/
13. Родари Дж."Жельсомино худал хуурмагийн газар хөглөсөн нь" /орч Ш.Гаадамба/
14. О.Уайльд "Аз жаргалтай хан хүү", "Одны хүү"
15. Чехов А.П. "Хүүхдэд зориулсан өгүүллэгүүд"
16. Лу Синь "Акюгийн үнэн түүх"
17. Сургамжит өгүүллэг 1, 2, 3 ,4 /Эмпати төв /
18. О.Сундуй "Тэнгэрээс заяат төрсөн Тэмүүжин хүү"
19.  Жеймс Олдриж "Гайхамшигт монгол морь"
20. "Дэлхийн хүүхдийн яруу найргийн дээж”, "Дэлхийн хүүхдийн хүүрнэл зохиолын дээж"


Дунд анги, Ахлах анги, / 14-өөс дээш нас/

1.    "Монголын Нууц Товчоо" шинэ хөрвүүлэг Ж. Чоймаа
2.    Жангарын туульс, Гэсэр тууж
3.    "Эрт эдүгээ гайхамшигт үзэгдэл" 1, 2 цуврал
4.    Я. Ганбаатар "Хүннүгийн түүх соёл" 3 боть
5.    Шекспир "Эмгэнэлт жүжгүүд"
6.    Б.Ренчин  "Заан залуудай"
7.    Ги Де Мопассан "Амьдрал"
8.    Л.Түдэв " Оройгүй сүм", "Үгсийн нууц уурхай" УБ 1996
9.    Ч.Лодойдамба "Солонго", "Шаргачин"
10.  Мишима "Алтан сүм"
11.  "Эергээр сэтгэх урлаг" Брахма Кумарисийн Оюуны их сургууль, Лаура эскивель "Мэдрэмжийн тухай ном"
12.    Гётэ Иоганн Вольфганг "Фауст"
13.    Ж.Мягмарсүрэн "Унагаа зуусан хулан", "Долоо дэх хөхний гавар"
14.    Ч.Айтматов "Цайран харагдах хөлөг онгоц", "Улаан алчууртай хонгор минь"
15.    Л.Өлзийтөгс "Нүдний шилэнд үлдсэн зургууд"
16.    Жеймс Жойс "Дублинчүүд"
17.    В.Мэгрэ "Анастасия" цуврал
18.   Хорхе Луис Борхес "Хоёр хаан хоёр хонгил" (өгүүллэгийн түүвэр)
19.   Г.Ловор "Монголын хүүхдийн уран зохиолын дээжис" 1-3 боть
20.   Ж.Неру "Ертөнцийн түүхийг сөхөн үзвэл" I, II, III боть УБ 1982
21.   Ц.Бавуудорж "Дорно зүгт өвс болно"
22.   С.Эрдэнэ "Шилмэл өгүүллэгүүд"
23.   Масару Эмото "Хариулт нь усанд буй", "Усны гайхамшигт хүч чадал"
24.   Ч.Галсан "Аянгат цагийн тууж", " Тэнгэрийн амьтан" өгүүллэгүүд
25.   М.Саруул-Эрдэнэ "Зугаатай хэл шинжлэл"
26.    Стефан Цвейг "Танихгүй эмэгтэйн захидал"
27.   Ким У Жүн "Хорвоо дэлхий уудам, хийх ажил их байна"
28.   Г.Аюурзана  "2*2=6 суут жаран сэтгэгч", Монтэнь "Сонгомол эссэнүүд"
29.   Б.Явуухулан "Яруу найргийн түүвэр"
30.   Эверетт Шостром "Антикарнеги" УБ 1997 он
31.   "Тантрын дуудлага"
32.   С.Хокинг "Цаг хугацааны товч түүх", "Хар нүх"
33.   Х.Болор-Эрдэнэ "Би бид хоёр" сэтгэлгээний өгүүллэгийн түүвэр
34.   Д.Урианхай "Учрахуй ба Хагацахуй" УБ 1978
35.   Барбара Марсианик "Хүчний зам"
36.   Р.Акутагава "Намрын уулс" өгүүллэгүүд
37.   Р.Гамзатов "Миний Дагестан"
38.   П.Лувсанцэрэн "Хаврын шувууд"
39.   Д.Нямсүрэн "Ирж буй цаг" 1, 2, 3
40.   Д.Пүрэвдорж "Бурхад ба хүмүүс"
41.   Д.Төмөртогоо  "Монголын эдийн засгийн сэтгэлгээний түүх" УБ 2009,  "Монголын Шидтэнүүд" 2006
42.   Ч.Эрдэнэ "Бид Ялав", "Их Гурвалжин" УБ 1997, 2002
43.   Э.Мулдашев "Хүн мичнээс үүсээгүй" цуврал
44.   Д.Батбаяр "Бүтээхүйн зүй тогтол, сайхныг бүтээх нууц", "Саахалтын нууранд ангир дуугарна" өгүүллэгийн түүвэр
45.  Джон Перкинс /орч Х.Болорболд/ "Эдийн засгийн алуурчны наминчлал", /орч Х.Болорболд "Эрин цагийн дуудлага", "Хүн сүргийн үйлдвэрлэл"
46.  Габрель Маркес /орч Г.Аким/ "Зуун жилийн ганцаардал"
47.  Райчиндорждагва "Мила Богдын намтар", "Зэн буддизмийн үндэс"
48.    Б.Ичинхорлоо "Гэгээн зүг оршихуйн чинад хязгаарт хүрэхүй" цуврал
49.    Клеменс Күби "Дараачийн хэмжээст орох замд"
50.    Б.Лхагвасүрэн "Гашуун өвс"
51.    Жон Кехо "Далд ухамсар бүхнийг чадна"
52.    Док.Мухаммэд Бозпаг "Сэтгэ амжилтанд хүр", "Амжилтанд хүрэх алтан зарчмууд /Эмпати төв/
53.    Пауло Кольео "Алхимич" (тууж)
54.     Б.Золбаяр "Бүлээн"
55.     Руперт Шельдрейд "Дэлхийг өөрчилж чадах долоон туршилт"
56.     Ричард Бах "Цахлай Жонатан Ливинстон"
57.    Друнвало Мелхиседик "Амьдралын цэцэгийн эртний нууц" 1, 2, "Зүрхэн дотроо амьдрахуй"
58.    Д.Баттогтох "Шилдэг шүлгүүд" 1, 2
59.    Парамахамса Йогананда "Йогчийн намтар" УБ 2011
60.   Фердинанд Оссендовски "Хүн, араатан, бурхад" /орч Ж. Нэргүй/
61.   Г.Аким "Тэнгэрийн нохой"
62.    Дэнзэнноргай "Цаст уулын барс", К.Н Илюмжинов "Миний зам" 1995 он
63.   Зян Рун "Чонон сүлд" /орч Д. Болдбаатар/
64.   "Үхлийн тууриуд" /орч Д.Дашмөнх/
65.   Л.Н.Толстой "Дайн ба эх" 1, 2, 3, 4
66.   Джек Лондон "Мартин иден", "Хуурмаг нарны түмэн зөргөөр"
67.   Михаил Шолохов "Донын өгүүллэгүүд"
68.  Александр Сергеевич Пушкин "Хүүрнэл зохиолын түүвэр" зэрэг номуудыг хүүхэд, залуусын уншвал зохих номд тооцжээ.

Залуу хүний унших 100 номны сонголт

16 номны л ард гарсан бна	Бүтээлийн нэр	Зохиогч, эрхлэн хэвлүүлсэн
	Шинжлэх ухаан, танин мэдэхүй
1	Цаг хугацааны товч түүх	Стивен Хоукинг
2	Life and Energy	Isaac Asimov
3	On the origin of the species by means of natural selection	Charles Darwin
4	Neuromancer	William Gibson
5	King solomon’s ring	Konrad Lorenz
6	Сэтгэл зүрхээ дага	Эндрю Мэтюс
7	Ирээдүйд... Нэвтрэхүй	Эдвард Корниш
8	Сэтгэхүйн цар хүрээний гайхамшиг	Дейвид Жозеп Шварц
9	Хүн бичнээс үүсээгүй	Э.Мулдашив
10	Гайхамшигт нүд /цувралууд/	Дорлинг Киндерслэй компани
11	Оршихуйн гүн ухаан	Д.Баяндалай
12	Дори идэр дүүдээ хандах нь	Б.Баабар
	Хувь хүний хөгжил
13	How to Think about great ideas	Mortimar J.Adler
14	Бүтээмж өндөртэй хүний 7 дадал	Стивен Ковей
15	8 дахь дадал	Стивен Ковей
16	Сайнаас агууд дэвшихүй	Жим Коллинз
17	Биеийн хөдөлгөөний хэл	Аллан Пиз
18	Нөхдөө өөртөө татаж бусдад нөлөөлөх ёсон	Дэйл Карнэги
19	VERITAS	С.Эрдэнэболд
20	Ажил хэргийн гурвалжин 1,2	Ц.Баатархүү
21	Нууц	Ронда Бёрн
22	Алсын хараа	Л.Оюун-Эрдэнэ
23	Америкт суралцсан тэмдэглэл	Ц.Оюунгэрэл
24	Өөрийгөө хөгжүүлье !	Эмос клуб
25	Гэр бүл төлөвлөлт	Т.Намжил
26	Сургамжит өгүүллэг 1,2,3	Эмпати төв

	Философи, сэтгэлгээ
27	Нээлттэй нийгэм ба түүний дайснууд	Карл Поппер
28	Либертарианизм	Дэвид Боаз
29	Utopia	Thomas More
30	The evolution of society	Herbert Spencer
31	Өрнийн мэргэн ухаан	Бертран Рассел
32	The logic of scienific discovery	Karl R. Popper
33	Шүүмжлэл өгүүлэл	Күнз
34	Thus spoke zarathustra	Freidrich Nietzsche
35	Demon –Haunted world	Carl Sagan
36	Орчлонгийн хүрд	Д.Бямбасүрэн
37	Их гурвалжин	Ч.Эрдэнэ
38	2*2=6 суут жаран сэтгэгч	Г.Аюурзана
	Түүх
39	Rites of Spring	Modris Eksteins
40	The women's history of the world	Rosalind Miles
41	Түүхийн төгсгөл ба сүүлчийн хүн	Францис Фукуяма
42	The world’s religions	Huston Smith
43	Монголын нууц товчоо	Ц.Дамдинсүрэн
44	Түүх судлал	Арнольд Тойнби
45	XX зууны Монголчууд	Робэрт Рүпэн
46	Сударын чуулган	Рашид Ад-Дин
47	Хөх судар	Инжинаш
48	Дэлхийг байлдан дагуулагчийн түүх	Жүвэйни
49	Түүхэнд хамгийн их нөлөө үзүүлсэн 100 хүн	Майкл Хаарт
50	Монголчууд нүүдэл суудал	Б.Баабар
	Улс төр, эдийн засаг
51	Theory of collective behavior	N. J. Smelser
52	The Prince	Nicollo Machiavelli
53	History of the english-speaking peoples	Winston Churchill
54	Dreams from My Father	Barack Obama
55	Миний амьдралын түүх	Хиллари Родхэм Клинтон
56	Соёл иргэншлүүдийн мөргөлдөөн	Самуэл Хантингтон
57	Сонгомол Эссэнүүд	Мишель Монтень
58	Их улс төр дэх хүйс	Ирина Хакамада
59	Дэлхий бөөрөнхий биш	Томас Фридман
60	Капиталын нууц	Эрнандо Де Сато
61	Эдийн засгийн ухаан эдүгээчлэгдсэн замнал	Марк Скоузан
62	Эдийн засаг энгийнээр	Жеймс Гуартни, Ричард Строуп, Дувайт Ли
63	Санхүүгийн эрх чөлөөнд хүрэх зам	Бодо Шефер
	Амьдрах ухаан, эрүүл мэнд
64	Харвардын бизнесийн сургуульд юуг заадаггүй вэ?	Марк Х.Маккормак
65	Өөрийгөө шинжихүй	Женннифер Фрид, Дебра Бирнбаум
66	Амьдрах ухааны нууц зангилаа	С.Батсүх
67	Монголын авъяаслаг бизнесмэнүүдийн нууц	О.Чинзориг Ж.Батсүх
68	Их монгол оронд уламжлагдсан ирээдүйг эш үзүүлсэн бошгууд	Г.Пүрэвбат
69	Уншихгүй байж болохгүй ном	Д.Нямдаваа
70	Бясалгал	Шри Чинмой
71	Эрүүл байх гайхамшиг	Т.Пүрэв
72	Эрүүлжих ухаан эмгүй амьдрал	Полл Брегг
73	Хоол ба сэтгэл	Б.Гэрэлмаа
	Уран зохиол, яруу найраг
74	Гэсэр, Жангар	Ардын аман зохиол
75	Дайн ба Энх	Л.Толстой
76	Евгений Онегин	А.Пушкин
77	Зуун жилийн ганцаардал	Габриель Гарсиа Маркес
78	Ах дүү Крамазовынхан	Ф.Достоевский
79	Омар Хаяамын дуулал	Омар Хаяам
80	Зохиол, бүтээлүүд	Д.Равжаа
81	Заан залуудай	Б.Ренчин
82	Сүмтэй бударын чулуу	Р.Чойном
83	Хорвоотой танилцсан түүх	Л.Түдэв
84	Хос уянга	Б.Лхагвасүрэн
85	Сонгомол яруу найраг	Г.Аюурзана, Л.Өлзийтөгс
86	Сонгомол өгүүллэг	Г.Аюурзана, Л.Өлзийтөгс
87	Шүрэн бугуйвч	Шүүдэрцэцэг
	Урлаг, гоо зүй
88	The creators-work of cultural history	Daniel J. Boorstin
89	Who am i ? 16 basic desires shat motivate our ….	Steven Reiss
90	Сountries and their cultures /4 volume set/	MakMillan
91	Гоо зүй	А.Радугин
92	Монгол бэлэгдэл зүй	С.Дулам
93	Соёлын довтолгоо	Б.Цэнддоо
94	Монгол нүүдэлчдын соёл	Б.Сумъяа
95	Монгол урлагийн үнэт бүтээлүүд	А.Алтангэрэл
96	Кама Сутра	Г.Наранбат
	Гадаад хэл, Компьютер
97	Delta's Key to the Next Generation TOEFL Test	Nancv Gallagher
98	Oxford Monsudar English-mongolian dictionary	Монсудар хэвлэл
99	Интернэт хэрэглэгчийн гарын авлага	Гадаад сурч буй монголчуудын хамтын бүтээл
100	Компьютерийн өөрөө сурах бичиг	Н.Жаргалсайхан, Ц.Давхай

Эрдмийн баярын мэнд хүргэе

Боловсролын салбарт хамааралтай бүх хүмүүсд болон хөөрхөн хүүхдүүддээ хичээлийн шинэ жилийн баярын мэнд хүргэе. 

Онц сураарай 

Жич: Томчууд нь улам ихийг бүтээгээрэй.

NEWS.MN сайтад гарсан ярилцлага

Та хүүхдээ цэцэрлэгт өгөхөд бэлэн үү?

Хичээлийн шинэ жил эхлэхэд хоёр долоо хоногийн хугацаа үлдээд байна. Сургуулийн сурагчдын хувьд сурах бичиг, дүрэмт хувцас, дэвтэр, бал гэх мэт сургуулийн бэлтгэл хийхэд толгой эргүүлэх зүйл байдаггүй. Харин хүүхдийг цэцэрлэгт өгөхөд олон янзын сургалтын хэрэглэгдэхүүн, ариун цэврийн хэрэгсэл шаардлагтай болдог. Иймээс энэ асуултад болон, нийслэлийн цэцэрлэгүүд хэзээнээс эхлэн хүүхэд бүртгэх тухай толилуулъя.

Энэ сарын 22-ноос бүртгэл эхэлнэ

Цэцэрлэгийн хүүхдүүдийг хэзээнээс бүртгэж эхлэх тухай Нийслэлийн боловсролын газрын Сургуулийн өмнөх боловсролыг хариуцсан ажилтан З.Болормаагаас тодрууллаа.

-Цэцэрлэгийн хүүхдүүдийг хэзээнээс бүртгүүлж эхлэх вэ?

-Боловсролын тухай хуулинд зааснаар тухайн цэцэрлэгийн эрхлэгч нь хүүхдийг цэцэрлэгт элсүүлэх, чөлөөлөх, тэдний талаар шийдвэр гаргах эрхтэй гэж заасан байдаг. Энэ бол цэцэрлэгийн эрхлэгчийн бүрэн эрхийн асуудал. Гэхдээ Нийслэлийн боловсролын газрын дарга хүүхдийн бүртгэлийг хийх тухай зөвлөмж хийсэн байх ёстой гэсэн зөвлөмжийг бүх цэцэрлэгүүдэд хүргүүлсэн. Энэ зөвлөмжид хүүхдийн цэцэрлэгийн бүртгэлийг жил бүрийн наймдугаар сарын дөрөвдүгээр долоо хоногийн сүүлийн гурван өдөрт хийдэг.

-Бүртгэл гурван өдөр үргэлжилнэ гэсэн үг үү?

-Урьд жилүүдэд цэцэрлэгүүд өөр өөр хугацаанд бүртгэл хийж иргэдийг төөрөлдүүлдэг байсан. Тиймээс бүртгэлийн үйл ажиллагааг цэгцэд оруулахын тулд дээрхи захирамжийг гаргасан. Энэ жилийн хувьд энэ сарын 22,23,24-нд цэцэрлэгт элсүүлэх бүртгэл явагдана. 

-Нийслэлд нийт хэдэн цэцэрлэг ажиллах вэ?

-Өнгөрсөн жилийн тоо баримтаа хэлнэ. Учир нь энэ хичээлийн жилийн статистик мэдээ ирэх есдүгээр сарын сүүлийн хоногуудад гарна. Өнгөрсөн хичээлийн жилд нийслэлд 308 цэцэрлэг бүртгэгдсэн. Үүний 128 нь төрийн бус өмчийн цэцэрлэг юм. Цэцэрлэгүүд ачааллаа дийлэхгүй шахам ажилладаг. 2011 онд хүчин чадлаа 21 хувиар хэтрүүлэн хүүхдүүдийг бүртгэн авсан байгаа юм. Тодруулбал, өнгөрсөн жилийн байдлаар төрийн өмчийн цэцэрлэг хүчин чадлаараа 41183 хүүхэд авах ёстой байсан. Гэвч нийт 170845 хүүхдийг хүлээн авч хүмүүжүүлсэн байна.

-Энэ жил нийт хэдэн хүүхдийн суудал бий болсон бэ?

-Төрийн болон хувийн өмчийн нийтдээ 2625 хүүхдийн суудал нэмэгдсэн. Хэдийгээр нэг багшид дээд тал нь 25 хүүхэд оногдох ёстой байтал одоогоор энэ тоо 50 гараад байна.

-Цэцэрлэгт бүртгүүлэхэд ямар нэг хэмжээгээр мөнгө төлөх үү?

-Хүүхдүүдийн сургалтын хэрэглэгдэхүүн, ариун цэврийн хэрэгслийн жагсаалтыг нэг удаа бэлтгэнэ. Үүнээс өөр эцэг эхчүүд нэг ч төлбөр төлөхгүйгээр хүүхдээ бүртгүүлэх эрхтэй.

-Цэцэрлэгийн багш нар хандив аваад байдаг. Энэ жил хандив авах болов уу?

-Сургуулийн өмнөх боловсролын тухай хуулийн 14.2.5.өөрийн ажил, мэргэжлийн онцлогийн дагуу цэцэрлэгийн үйл ажиллагаанд оролцож, дэмжиж туслах мөн 14.2.6-д хүүхдэд сурч хүмүүжих, хөгжих сургалтын таатай орчин бүрдүүлэхэд тусалж болно гэж заасан байгаа. Энэ хуулийн дагуу эцэг, эхчүүд хандив тусламж үзүүлж болно гэсэн үг. Гэхдээ хуулинд дээрхи хандивын мөнгийг нийтийг хамран, албадлагын шинжтэйгээр тэгшитгэн хураахыг хориглосон байгаа. Жишээлбэл, хандив цуглуулахдаа бүх эцэг эхчүүдийг 30 мянган төгрөг гэж мөнгөн дүнг зааж хураах нь хууль бус үйлдэл. Хандив гэж нэг сая төгрөг өгөх эцэг эх ч байна, 100 төгрөг өгөх ч хүн байна шүү дээ. Мөн заавал мөнгө бус материаллаг зүйлээр хандив өргөж бас болно.

Шаардлагатай хичээлийн хэрэглэл, ариун цэврийн хэрэгсэл

		Тоо хэмжээ
		Ердийн цэцэрлэг		24 цагийн цэцэрлэг
№	Жагсаалт	Бага, дунд бүлэг	Ахлах, бэлтгэл бүлэг	Бага, дунд бүлэг		Ахлах, бэлтгэл бүлэг
Сургалтын хэрэглэгдэхүүн
1	Балын харандаа	2ш	2ш	2ш	2ш
2	Будгийн харандаа	1 ком (4 өнгөтэй)	1 ком (6-12 өнгөтэй)	1 ком (4 өнгөтэй)	1 ком (6-12 өнгөтэй)
3	Пламастер	1 ком	1 ком	1 ком	1 ком
4	Зургийн дэвтэр	3 ш	4 ш	4 ш	5 ш
5	Ватман цаас	1ш	1ш	1ш	1ш
6	Бийр (Бүдүүн, нарийн)	2ш	2ш	2ш	2ш
7	Өнгийн цаас	2 ком	3 ком	2ком	3 ком
8	Баримлын шавар	1 ком	1 ком	1 ком	1 ком
9	Цаасны хайч	1 ш	1ш	1 ш	1ш
10	Цавуу	2ш	3ш	3ш	4ш
11	Скоч (өргөн, нарийн)	2ш	2ш	2ш	2ш
12	Дэвтэр (дөрвөлжин, элемент)	=	Тус бүр 4ш	=	Тус бүр 4ш
13	Усан будаг	1ш	2ш	2ш	3ш
Ариун цэврийн хэрэгсэл
14	Гарын саван	4ш	4ш	6ш	6ш
15	Шүдний сойз	1ш	1ш	2ш	2ш
16	Шүдний оо (80гр)	2ш	2ш	4ш	4ш
17	Ариун цэврийн цаас	3ш	3ш	5ш	5ш
18	Амны цаас	3 боодол	3 боодол	6 боодол	6 боодол
19	Барааны саван	1ш	=	3ш	3ш

Бүрдүүлэх материал, өгөх шинжилгээ

Хүүхдийнхээ төрсний гэрчилгээ, хоёр хувь цээж зураг, эцэг эхийн иргэний үнэмлэхний хуулбарын хамт харъяа дүүргийн цэцэрлэгт бүргүүлэх юм байна. Дээрхи материалуудаас өөр ямар нэгэн мөнгө, төгрөг шаардлагагүй гэнэ. Улсын  болон хувийн цэцэрлэгүүд хүүхдийг бүртгэхдээ цагаан хорхойн болон шээсний шинжилгээ өгсөн байхыг шаарддаг. Хувийн эмнэлэгт дээрхи шинжилгээг өгөхөд нийт 6000 төгрөг болдог. Хэдийгээр улсын эмнэлэгүүд энэ шинжилгээнүүдийг эрүүл мэндийн паатгалаар үнэгүй авдаг хэдий ч өглөөний 06.00 цагаас эхлэн хүүхдээ тэврэн урт дараалалд зогсох шаарлагатай болдог. Тэгвэл энэ жилээс эхлэн есдүгээр сарын эхээр дүүргийнхээ цэцэрлэгүүдээр явж хүүхдүүдийн шинжилгээг нэгдсэн журмаар авах ажээ.

Бяцхан сургааль Р. Чойном

Тунгааж бодоогvй юуханд ч гэсэн
Туйлын дvгнэлт битгий хий
Тусдаа өөрөө толгойтойн учир
Тулгарсан юманд сvvлд нь дуугаар.

Хvний амьдралд чухаг мөртөө
Хvvхэд хэлдэггvй сургаал гэж бий
Хvй ертөнцөд элбэг мөртөө
Хvvхэнд хэлдэггvй vг гэж бий. 

Өнөө vдэш голсон хоол
Өглөө босоход эрдэнэ болдог
Өсөхийн цагт хайхраагvй янаг
Өтлөхийн vед бурхан гэгддэг.

Зун цагт новш болсон юм
Зудтай євєл аминд орох ч бий
Хот газар булаацалддаг зvйл
Холын хєдєєд хог дээр хэвтэх ч бий.

Хадтай газар хадуур хэрэггvй

Модтой газар савар хэрэггvй

Морьтой хvнд бензин хэрэггvй

Мотоциклтой хvнд ташуур хэрэггvй.

Аргалын эвэр тэмээнд хэрэггvй

Адууны сvvл ямаанд хэрэггvй

Архины лонх шувуунд хэрэггvй

Алтан бөгж сармагчинд хэрэггvй.

Бєєгийн хэрэгсэл ламд гай

Бєхийн зодог эхнэрт лай

Бурхан тахил чєтгєрт дараа

Буу саадаг чавганцад тєвєг.

Байгаль болоод хvний ёсонд

Байх байр зохицох зохицол гэж бий

Амьдрал болоод номын ёсонд

Арцаж болдоггvй орон зай гэж бий.

Хэн бvхэн балчир хvvхдийг єхєєрдєвч

Хээр тааралдвал айж зэвvvцнэм вэ

Хэвтэж байхдаа амьтны яс сонин ч

Хэл ороод босож ирвэл аюул гэдэг тэр.

Ууланд байхад мод гэдэг vзэсгэлэн ч

Унтаад босоход гэрт ургасан байвал ямар вэ ?

Усанд байхдаа загас гэдэг хөөрхөн ч

Уртын замд шөнө морьтой загас таарвал ямар вэ ?

Оронд тэврэхэд бvсгvй хvн тааламжтай ч

Олны газар тэр шалдан харагдвал ямар вэ

Од мичид огторгуйдаа чимэг

Ойчоод тvрвэл нь дэлхий юу болох вэ.

Хөлийн оймсыг гарт өмсөгвөл ямар вэ
Хөхөөний дуугаар нохой донгодвол ямар вэ
Хөхний даруулгыг нvдэндээ зvvвэл яах вэ
Хөрсний анжисаар дээл эсгэвэл яах вэ.

Зохицохгvй юмыг зохицуулах гэвэл
Зовлон болохоос ашиг болохгvй
Зохицох ёсон гэвч дотроо бас
Зориуд тааруулсан єєрийн цагтай.

Yлгэрлэвээс єглєє галлах эхнэр
Yд өнгөрөөж босвол хэрэг юун
Yерхэж явсан нєхєр туслах тусаа
Yхсэн хойно санавал тус юун.

Yелзvvр залууд гоёж явсан гоёл
Yсэн бууралтахад инээдэм тєдий
Yймээний жил тvмнийг аварсан зэвсэг
Yе нь өнгөрөхөд тvvхийн дурсгал тєдий.

Учир иймээс амьд сэрvvн цагтаа
Урьд хойныг нь бодож юм бvхнийг зохицуул
Улс амьтны ёс горимыг дагаж
Ул суурьтай зvйн дотор яв.

Бусдыг хэлэхээсээ өөрийгөө урьтаж шинж
Буруу зєвєє ухаант хvнээс асуу
Цагийн юмыг цаг алдалгvй хэрэглэ.
Цагаас урьтаж элдэвт битгий сvйд. 

Зарим заримдагуудад зориулсан шүлэг

Загатнаагvй ч гэлээ миний гар
Заримуудад зориулж ганц шvлэг бичилгvй горьгvй нь
Замбараагvй дээ биш ч энэ хорвоо
Зарим нэг юмсаар гуа биеэ гутаажээ.

Замбуулин хэдий арвин тусмаа
Заваан юм төдий элбэг болжээ.
Заримдаг гийгvvлэгч ес байтал
Заримдаг хvн ерэн хувийг нь эзлэхэд хvрчээ.

Өөрснийгөө тэд хэзээ ч мэдэж чадахгvй байж
Өрөөл бусдыг тэд хэзээ ямагт
Өөчилж муучилж ховлож амьдрах нь
Өтөг шивхээр хооллогч өт хорхой мэт буюу.

Дөмгvvр ганган явбал дээрд vзэж нударган гэнэ.
Дөнгөж хувцастай явбал доорд vзэж гуйлгачин гэнэ.
Олонтой явбал атаархахдаа завхуул гэнэ
Орь ганцаар явбал аархахдаа зайгуул гэнэ.

Улаан мөнгө өөрөөсөө харамлаад өөрснөө
Ууж чадахгvй явж уусан хvнийг архичин гэнэ
Уу ид гэж зvгээр яваа хvнийг шахаж шахчихаад
Улаандаа гарсан ховдог гэж дэлхий дахинд зарлана.

Авгайгаасаа саллаа гэж өөрөө хаягдсан юм шиг уурлана
Авалгvй ганц бие явбал өөрөө суух албатай юм шиг муулна.
Амар мэндийг нь асуувал ярвалдаад хариу дуугардаггvй байж
Адилхан дуугvй өнгөрвөл их зан гаргалаа гэж уйлчих шахна.

Дориухан алхвал дайрчих шахлаа гэж гомдол тоочно
Доройхон явбал өөрөө дайрчих гээд хөл гар гишгэлнэ.
Мөнгө харуулчихвал гуйж авчхаад эргvvлж өгөхгvй
Мөнгөгvй цагтаа уулзвал нэг нvдээр харахгvй цааш эргэнэ.

Гэтэл энэ маань өөрөө ямар хvн бэ ?
Гэм буруугvй хазгай гишгэдэггvй ариухан амьтан уу ?
Гэвэл бас vгvй ээ ! Энэ хорвоод төрөөд
Гэтэж, тагнаж, ховлож, хутгаж явахаас өөрийг сурсангvй.

Ний нуугvй хэлэхэд булай бvхнийг vйлдээчин
Нийгмийн бөөс болж бусдын талхыг vмхээчин.
Зарим ийм заримдагчуудад зориулж өөрсөн шиг нь
Заваан шvлэг нэгийг бичлээ хайран ч гар минь !